Oggetto: risposta all'interrogazione  del Prof. Belluscio

Prufsuri Giovanni Belluscio, njëzetegjashti janarit 2006, na thriti e na pijti:

a) "Si mund jet çë simbjet i'pari palin a ngavënjejti një "elaborato" çë ma atë çë përmban, shprishi një qënd vitë studima gluhor mbi arbërishti?

b) Si mund ishtë çë vetë t'rëndësishëma si jan Prufsuri Italo Costante Fortino e Prufsuri Gjovalin    Shkurtaj,  i dhan i'pari palin këtij "elaborato"?

c) Si mund jet çë jù -si shokat- bëni një kunkurs mbi riçerka gluhor?

Nga Shokata "Vatra Arbëreshe", duami të i'përgjegjëmi këtij Prufsur çë zgjonat vetam pas pes vitë.     

Duami të i'përgjegjëmi ma gluha jona arbëreshe: nëng dimi ndë Prufsuri, bashka ma kushë a ka nxituar -çë studjojtin vetam shqipin-  a'diligonjan kjò gluh!

Në s'pari, duami të bëmi një parathënëja.

           Oj Mjeshtar... oj Zotë i'madhë  Pruf. Bellusho, ndëlemë, këtë na ndëleshë ndë nè, pa ndhezur një qërì e pa vënurë përglunjës të folmi; mos na shtir, oj Zotë, nëmë 1) ta kjò a'ligura gjella jona.

Rrethë throni, ku Ti rri ulur mbi gjithëva, jan shejta e bulera çë përglunjurë... presnjan një fial nga Tij i'ndëlemtar Gjon. Si thotë parafolja Zoti Krishtit: "Thuaj vetam një fjal, e u do të jemë shpëtuar",  kështù, Ti, tura shprishur ndëlesa... i'dhè një fjalë pas njetar, moj moj, sa i'mirë jè, sa fjalë i'dhè. Nëng të parkalestin shumë!

Për kushë nëng e'dì,  Gjon Bellushit ishtë Prufsur i'madhë në Universitata të Kalabris. Oj Mjeshtar i'madhë Bellusho, nëng ja'rrëzhojtimë, duami të ta rrëfiami, na bëra shkollë, e nè si nxënezë t'zgjuarë, mbësojtim nga Tij, kështù edhè nè bëmi fjalë pas fjalë, dhe zëmi nga fjala: ipokrisia.

"Ipokrisia" nga grekishtja UПО́ΚΡІΣІΣ > ( hypokrisis), nga folja "υποκρίνομαι" - Ipocrisia: kjò fial mbë talljanë ka domethënëja si, simulazione, impostura, finzione, doppiezza (Dizionario Garzanti Della Lingua Italiana).    

• Né arbëreshë, të na japmi përgjegjëja çë nëng ishtë mbi kjò a'ligura gluha jona, bëmi si qeni çë i'rriedhë pas bishtin i'tijë, ki qen, i'rriedhë pas bishti, dishë a'zëjë mbë najë, po nëng a zè kur ndëmos cënonat vetvetam: ki ishtë një qen "ipokrita" .

• - Ndonjë arbëresh, ishtë si ki qen, folan shumë e bën shumë kamnò, pa zjarrë, prushi ndën nëng ishtë, se i'gëzon vetam të a'ruanjan tjerat sa lart çë arren ki kamnò: ki arbëresh si qeni -t'këlin flisjam më par- bën vetam "ipokrisia". E po çë dimi? Bët'jet se i'duhatë një ndihma nga zoti o nga prufsuri?!"
• - Ashtù bënë vetam ipokrisia e kamnò Gjon Bellusho, çë u'kujtojti per shokata "Vatra Arbëreshe" e na thriti vetam të na shajë e të i'shtij nëmë gjithëva.

Po ku ishë ki Gjon Bellusho tjerat vitë kur shokata jona "Vatra Arbëreshe" ndë Chieri (TO) -gjithë papagujtur- shurbejti të i'jippij një ndihma gluhës, tura bënur kunkursa e tura shprishur turrestë për gjithë katundat arbëreshë?

• - Janë shumë gjëndë çë din si shokata "Vatra Arbëreshe" ndë Chieri (TO) nga pes vitë shurben -gjithë papagujtur- për një ndihëma t'rringjallimit s'gluhës, ashtù si shumë vetë din sa turrest kimi shprishurë nga pes vitë ndë shumë katundë arbëreshë, ma palzat çë ngavënjejtin kunkursat.

Nga pes vitë, "Vatra Arbëreshe" stisi një kunkurs mbë gluh arbëreshe -për gjithë arbëreshëtë- çë më par nëng ishë, ashtù si nga pes vitë klen përparuar 2) kuvendat ma ligjërimat mbi gluhan e mbi përgjegjat çë nëng janë dhënur nga t'sprasmat legjatë kombtar e krahinor.

Pas aqë vitë çë nè shurbemi ma zëmar -papagujtur nga njarì nè- njò se një vet zgjonat nga t'flerit, kujtonat e thret Shokata "Vatra Arbëreshe" "vetam të a shajë e të shtij nëmë anemban".

Pas kjò parathënëja, duami të i'japmi përgjegjëja prufsurit. 

Prufsur joni i'dashur duami të a'thomi një gjagjë dreqë i'vërtet?

• 1) Ti Bellusho bëra një gabim, kè ngar 3) di vetë çë, padushim jan më të larta se ti.

Ma ki, duami të t'thomi se t'nderuaratë Pruf. Italo Costante Fortino e Pruf. Gjovalin Shkurtaj, ndrishma nga ti, duftuan se janë dreq vetë t'rëndësishëma. Dijturia a'tivra a'duftuan jò vetam ma studimat t'tivra, po lartësia rëndësishëja e dijturia t'tivra, duftonat psè: tura rrusur nga "throni" të na jipjan një ndihëma  ndë xhurin, diliguan 4) se gluha dëbirat e duhat të i'japmi gjithë një ndihma; nëng vlen fara gjë të rrishë mbi throni si një shejt i'bëkuar, si bën ti bashka ma kushë të ka nxituar! Nunga, më parë se të ngaçë vetë më të larta se tijë "këtë t'ngashë hundan!"

• 2) Ti Bellusho, bashka ma kush të nxitojti, ndërkur duani të urdhënoni mbi gluha popullit, jini dreq plotësisht sglidhurë nga atë çë ishtë popullin, nga popullin e nga flasja çë popullin folan.
• 3) Nè popull arbëresh, nëng ju përnjohmi mosnjë mundësì, jù veç se trasta, grazhda e shurbëtiara juajat nëng përfaqoni mosgjë më.
• 4) Mbi ajì thron, popullin arbëresh nëng ju uli kurr e nëng ju vun mosnjë kuror mbë krien.

Ju gjëndëni mbi throni ku ulni për një situata t'mëparshim kur nëng ishë adhè mosnjë legjë mbi pakicat.

5) Ju duani se arbëresht, dukënjan 5) gjithë padijtur kështù të shkaktoni throni ku rrini ult. Ndërkur popullin arbëresh rri të dëbiran flasja e nëng do t'dir fara gjë për gluha shqip, ju si Perëndì bëkuar nëng duani të a'gjegjëni ki popull. I'thoni se kët mbësonjan një gluh 6) "a'huaja" (V. "Studio antropologico della comunità arbëreshe della provincia di Torino"). 

6)Ti prufsur i'mir, nëng u'dënova se, ndërkur thua se arbërishti çë flasmi ndë katundat arbëreshë nëng ishtë i'vlefshëm të bëmi ligjërimat t'rrëndësishëma e kët mbësomi shqipin, nëng ke parë se shqipin ishtë: a)gluh çë u'le vetam nga  t'sprasmat riforma gluhorë ndë vitratë 1952 e 1972, b) gluh çë ma morfologjin, mbaresat  e fonetikan 7) s'sajat ndrishon shumë nga arbërishti ndër të këlin u'mben format të vjetrat.

Më lig adhè,  ti bazon atë çë thua, vetam mbi studimat çë klen bënurë ndë katundat  ku i'kan dëbjer foljet:

nëng ke fara përfaquar flasia të katundat ku gluhan a'mbajtin e bët të t'mbësonjan tij.

• 7) Ma drejtimin çë ju duani të i'japni mbësimit glugor, bëhat vetam t'rremta 8) gluhor. Vetam të bëmi një shembull: kushë shkrujti në Çifti: "gjuhor" ta vendi të shkruaj "gluhor", klè një rremadhë.

 Njëisimi gluhor çë mëndoni ju, i'glet më shumë njëita varrësì gluhor nga shqipin: legjat rùanjan pakicat, njëisìmi juaji shprishan tjeratë  shprehje gluhorë çë nëng njëisonjan!   

• Nani, si ti na pijta, të përgjegjëmi psè "elaborati" Giosefit nga Barili ngavënjejti i'pari palin e Trojani ngavënjejti i'dijti palin. Kunkursi ishë: ricerca sulla attualità della lingua arbëreshe, traccia da seguire: "L'arbëreshe, lingua attuale o solo reperto archeologico?". Esplicazione: può la lingua arbëreshe essere usata nelle diverse situazioni di ogni giorno? Può l'arbëreshe essere applicato nei vari campi: dell'informatica, della linguistica, della letteratura, della medicina, della botanica etc. ?

Duami të t'bëmi një shembull  prufsur Bellusho, ndë shkruami: "Klisha krishtera e "dogmat" s'sajat", kur gjemi fjala "dogma", na ndhot të përdormi një fial çë marmi hua nga talliani. Bëmi një gabim, psè "dogma < dokein" = "dukat" ishtë fjala vetë s'gluhës jona.

• - Sidojet, i'vetmi çë vati tura gjetur dicà fjalë të duftoj se gluha jona ishtë nanishëm, klè Antonio Gioseffi nga Barili. Gioseffi, vati tura gjei rrenjat s'fjalvat, ma t'çëlat shkrujti vjershat: "Pulcherrima rosa/ appare Afrodite/ specchiandosi nelle termopili/ ci fa dono di un terso dì". Duftojti ashtù se mbi letërsin, ndërkur na ndhot të folmi tallian, rrimi dreqë të përdorëmi fjalë përmbajtur ndë gluha jona.
• - Trojano Giovanni, ishtë shumë i'dijtur mbi poezin e shkruan edhè shumë mir arbërishti, po nëng bëri mosnjë "ricerca" e nëng diligojti adhè fara gjë mbi vleratë çë përmban gluha jona. Trojani, piejtjet t'kunkursit, nëng i'dhà mosnjë përgjegjëja. Ajì bëri vetvetam piejtije e veçë se të folij mbi shkrimtarat e mbi shëndetja çë gluha jona ka, ndomos nëng ka, nëng na thà gjë! Bëmi një shembull: Trojani na pian: "Se diciamo "iatrìa" stiamo parlando in italiano in greco o in arbërisht?"; na vjen i'dukëshim të thomi se, piejtjet i'bëjë kunkursi, pjesmarjet kishan të i'përgjegjëjan!